ADANA SİNEMALARININ HARİTALANMASI: YENİ/YEREL SİNEMA TARİHİ ÇALIŞMALARINDA ÇOKLU YÖNTEMLERİN VE COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİNİN KULLANIMI
Aydın Çam, İlke Şanlıer Yüksel

Öz

Adana, 1900’lerin başından itibaren, pamuğa bağlı ekonomisiyle bir sanayi kentine dönüşmüştür. Aynı dönemde, insan hareketliliğinin de merkezinde olan şehrin, toplumsal ve kültürel alanı da ekonomik alanı kadar dinamiktir. Salon ve açık hava sinemaları özellikle 1960–1980 döneminde şehrin toplumsal ve kültürel yaşamının merkezindedir; bu dönemde şehirde 110 sinema mekânı faaliyettedir. Ne var ki, 1970’lerin sonundan itibaren şehrin ekonomisi çökmeye başlar ve sinema da bu çöküşe eşlik eder. Takip eden yıllarda kentsel mekânın da dönüşümüyle birlikte sinema mekânları tarihe karışır. Bugün faaliyette olan sinema kompleksleri dışında, yüzün üzerindeki sinema mekânından çok azının kalıntıları mevcuttur. Sinema mekânlarının bu ölçüdeki yitirilişi, şehrin hafızasının yitirilişine neden olmaktadır.

Bu çalışmada Adana’da 1900’lerin başından itibaren faaliyet gösteren sinema mekânlarının konumlarının araştırılması, bulunması ve coğrafi bilgi sistemi aracılığıyla haritalanması aktarılmaktadır. Çalışmada, 1900’den bugüne değin şehirde faaliyet gösteren 125 açık hava ve salon sineması ile sinema kompleksinin konumlarına dair veri, yerel yayınlar ile yerel ve ulusal arşivlerin taranmasıyla, özellikle geçmişte sinema mekânlarında çalışanların ve mahalle muhtarlarının katıldığı sözlü tarih çalışmaları ve alan ziyaretleriyle ve Datathon çalışması gibi yöntemlerin bir araya gelmesiyle oluşan çoklu yöntemle derlenmiştir. Araştırma sonunda, bu veri ArcGIS Desktop coğrafi bilgi sistemi uygulaması aracılığıyla haritaya aktarılmış ve yeni araştırmalara olanak sağlayacak bir sayısal harita üretilmiştir.


Anahtar Sözcükler

new/local cinema history; cinema history of Adana; geographical information systems; Datathon; data visualization
DOI: https://doi.org/10.17572/mj2021.1.289310

Kaynakça

Aboab, J., vd. (2016). A “Datathon” Model to Support Cross-Disciplinary Collaboration. Science Translational Medicine, 8(333), 1–6.

Akbulut, H. (2014). Sinemaya Gitmek ve Seyir: Bir Sözlü Tarih Çalışması. Elektronik Mesleki Gelişim ve Araştırmalar Dergisi, 2(2), 1–16.

Akbulut, H. (2017). Cinemagoing as a Heterogeneous and Multidimensional Strategy: Narratives of Woman Spectators. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication - TOJDAC, 7(4), 530–541.

Akbulut, H. (2018). Bir Seyirci Araştırmasından Etnografik Deneyimler ve Hikâyeler. Folklor/Edebiyat, 24(95), 13–34.

Augé, M. (1995). Non-places: Introduction to an Anthropology of Supermodernity. J. Howe (çev.). Verso.

Bachelard, G. (1996). Mekânın Poetikası. A. Derman (çev.). Kesit Yayıncılık.

Bauman, Z. (2018). Liquid Modernity (Yeniden Basım). Polity Press.

Biltereyst, D., Lotze, K. & Meers, P. (2012). Triangulation in historical audience research: Reflections and experiences from a multi-methodological research project on cinema audiences in Flanders. Participations: Journal of Audience & Reception Studies, 9(2), 690–715.

Biltereyst, D., Maltby, R. & Meers, P. (Ed.). (2012). Cinema, Audiences and Modernity – New Perspectives on European Cinema History. Routledge.

Biltereyst, D., Maltby, R. & Meers, P. (Ed.). (2019). The Routledge Companion to New Cinema History. Routledge.

Biltereyst, D., & Meers, P. (2016). New Cinema History and the Comparative Mode: Reflections on Comparing Historical Cinema Cultures. Alphaville: Journal of Film and Screen Media, 11, 13–32.

Bollnow, O. F. (2011). Human Space. C. Shuttleworth (çev.). Hyphen Press.

Brownlow, K. (1968). The Parade’s Gone By… Secker & Warburg.

Caunce, S. (2011). Sözlü Tarih ve Yerel Tarihçi (3. Baskı). Can, B. B. & A. Yalçınkaya (çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Chapman, J., Glancy, M. & Harper, S. (Ed.). (2007). The New Film History - Sources, Methods, Approaches. Palgrave Macmillan.

Coş, N. (1969). Türkiye’de Sinemaların Dağılışı. AS Akademik Sinema – Filmcilik Sinemacılık Dergisi, 2, 19–26.

Çam, A. (2018). 1960–1975 Yılları Arasında Adana’da Filmcilik ve Sinemacılık İşi. Galatasaray Üniversitesi İleti-ş-im Dergisi, 28, 9–41.

Çam, A. & Şanlıer Yüksel, Ö. İ. (2019). Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma (Özel Sayı). SineFilozofi, 415–436.

Çam, A. & Şanlıer Yüksel, İ. (2020). Seyir ve Seyirci Çalışmalarında Yöntem Sorunu – Adana Şehir Merkezi ve Toros Yayla Köylerinden Yansıyanlar. Özsoy, A. (Ed.), Sinema, Seyir ve Seyirci: Türkiye’de 2000 Sonrası Değişen Seyir Kültürü ve Yeni Seyir Deneyimleri içinde (ss. 143–165). Literatürk Akademia Yayınları.

Deleuze, G. (1993). Critique et Clinique. Editions de Minuit.

Elsaesser, T. (2004). The New Film History as Media Archaeology. Cinémas : Revue d’études Cinématographiques / Cinémas: Journal of Film Studies, 2(3), 75–117.

Elsaesser, T. (2016). Film History as Media Archaeology - Tracking Digital Cinema. Amsterdam University Press.

Foucault, M. & Miskowiec, J. (1986). Of Other Spaces. Diacritics, 16 (1), 22–27.

Gökmen, E. (2019). Samsun’da Sinema Mekanları Üzerine Bir Sözlü Tarih Çalışması. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 12(1), 325–350.

Gökmen, E. & Gür, H. (2017). Yazlık Açıkhava Sinemaları: Sinema Mekanlarının Sosyal Bir Alan Olarak İşlevleri. Erciyes İletişim Dergisi, 5(2), 2–18.

Hallam, J. & Roberts, L. (2011). Mapping, Memory and The City: Archives, Databases and Film Historiography. European Journal of Cultural Studies, 14(3), 355–372.

Hallam, J. & Roberts, L. (Ed.). (2014). Locating the Moving Image: New Approaches to Film and Place. Indiana University Press.

Harvey, D. (1989). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Blackwell.

Harvey, D. (2001). Spaces of Capital - Towards a Critical Geography. Edinburgh University Press.

Harvey, D. (2019). Rebel Cities: From The Right to The City to The Urban Revolution. Verso.

Horak, L. (2016). Using Digital Maps to Investigate Cinema History. C. R. Acland & E. Hoyt (Ed.), The Arclight Guidebook to Media History and the Digital Humanities içinde (ss. 65–102). REFRAME Books.

Huggett, N. (2007). Everyone was Watching! Strategies of Self-Presentation in Oral Histories of Cinema-Going. Studies in Australasian Cinema, 1(3), 261–274.

Iggers, G. G. (2000). Bilimsel Nesnellikten Postmodernizme Yirminci Yüzyılda Tarihyazımı. G. Ç. Güven (çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Kayhan Müldür, S. (2020). The Proliferation of Alternative Film Exhibition Spaces in Istanbul: Cultural Segregation and Urban Cinephilia. Visual Studies, 35(2-3), 232–244.

Kaymaz, E. (2019). An Architectural History of The Movie Theaters in Ankara (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ortadoğu Teknik Üniverstitesi SBE.

Kuhn, A. (2002). An Everyday Magic – Cinema and Cultural Memory. I.B. Tauris.

Kuhn, A., Biltereyst, D., & Meers, P. (2017). Memories of Cinemagoing and Film Experience: An Introduction. Memory Studies, 10(1), 3–16.

Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. D. Nicholson-Smith (çev.). Basil Blackwell.

Lefebvre, H. (1996). Writings on Cities. E. Kofman & E. Lebas (çev.). Blackwell.

Lefebvre, H. (2003). The Urban Revolution. R. Bononno (çev.), University of Minnesota Press.

Maltby, R., Biltereyst, D. & Meers, P. (Ed.). (2011). Explorations in New Cinema History – Approaches and Case Studies. Wiley-Blackwell.

Maltby, R., Stokes, M., & Allen, R. C. (2007). Going to The Movies : Hollywood and The Social Experience of Cinema. University of Exeter Press.

Milligan, I., vd. (2019). Building Community and Tools for Analyzing Web Archives Through Datathons. Proceedings of the ACM/IEEE Joint Conference on Digital Libraries, 2019-Haziran, 265–268.

Nora, P. (2006). Hafıza Mekânları. M. E. Özcan (çev.). Dost Kitabevi Yayınları.

Oğuz, R. (2014). 1924 Adana Ticaret Rehberi. H. Altıparmak (çev.). Adana Ticaret Odası Yayınları.

Özcanlı, N. (Koordinatör). (2008). Adana Sanayi Tarihi. Adana Sanayi Odası.

Öztürk, S. (2013). Türkiye’de Sinema Mekânlarını Sözlü Tarih Üzerinden Anlamak. Milli Folklor, 25(98), 19–31.

Öztürkmen, A. (2002). Sözlü Tarih: Yeni Bir Disiplinin Cazibesi. Toplum ve Bilim, 91, 115–121.

Porubčanská, T. (2018). Approaches to Spatial Analysis in a Local Cinema History Research. TMG Journal for Media History, 21(1), 54.

Ravazzoli, E. (2018). The Use of Geographical Categories in Cinema Studies: An Ontological Examination. D. T. Gennari, D. Hipkins, & C. O’Rawe (Ed.), Rural Cinema Exhibition and Audiences in a Global Context içinde (ss. 17–29). Palgrave Macmillan.

Soja, E. W. (1989). Postmodern Geographies: The Reassertion of Space in Critical Social Theory. Verso.

Soja, E. W. (1996). Thirdspace: A Journey Through Los Angeles and Other Real-And-Imagined Places. Blackwell.

Soja, E. W. (2000). Postmetropolis : Critical Studies of Cities and Regions. Blackwell.

Şanlıer Yüksel, İ. & Çam, A. (2019a). Adana Sinema Tarihinden Kadınların Seyir Deneyimine Dair Fragmanlar. Kültür ve İletişim, 44, 63–94.

Şanlıer Yüksel, İ. & Çam, A. (2019b). Çukurova’da 1960–1980 Dönemi Sinema Pratiklerinin Özel Bir Örneği: Yörük Filmleri. Sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 10(2), 291–320.

Şavk, S. (2019). Mapping Yeşilçam: A Relational Analysis of The Players in Turkish Film Industry. Research Methods in Film Studies: Challenges and Opportunities (ECREA Film Studies), Gent, Belçika, 18-19 Ekim 2019.

Şavk, S. (2020). Eski Görüntüler, Yeni Görüngüler: Yeşilçam Filmlerinin Üslup Özellikleri İçin Uzak Okuma Denemesi. Erciyes İletişim Dergisi, 7(2), 1033–1054.

Thissen, J. & Zimmermann, C. (Ed.). (2016). Cinema Beyond City – Small-Town and Rural Film Culture in Europe. Bloomsbury Publishing Plc.

Thompson, P. (1999). Geçmişin Sesi. Ş. Layıkel (çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

TÜİK – Türkiye İstatistik Kurumu. Çevrimiçi Erişim: http://www.tuik.gov.tr.

Uçar İlbuğa, E. (2017). 1960–1970’li Yıllarda Kent ve Taşra Karşıtlığında Türkiye’de Kadınların Sinema İzleme Pratikleri Üzerine Bir Araştırma. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 45, 388–502.

Uçar İlbuğa, E. (2018). 1960–1970’li Yıllarda Antalya’da Sinema İzleme Deneyimleri. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 5(1), 61–90.

Verhoeven, D. (2016). Visualising Data in Digital Cinema Studies: More than Just Going through The Motions? Alphaville: Journal of Film and Screen Media, 11, 92–104.

Verhoeven, D., Bowles, K., & Arrowsmith, C. (2009). Mapping the Movies: Reflections on the Use of Geospatial Technologies for Historical Cinema Audience Research. M. Ross, M. Grauer, & B. Freisleben (Ed.), Digital Tools in Media Studies: Analysis and Research. An Overview içinde (ss. 69–81). Transcript.

Warf, B. & Arias, S. (2009). Introduction: The Reinsertion of Space into The Social Sciences and Humanities. B. Warf & S. Arias (Ed.), The Spatial Turn: Interdisciplinary Perspectives içinde (ss. 1–10). Routledge.

Yaman, Y. (Koordinatör). (1981). Yurt Ansiklopedisi – Türkiye İl İl: Dünü, Bugünü, Yarını Cilt I. Anadolu Yayıncılık A.Ş.