MÜZİKTE BEDENİN KULLANIMI: POP ŞARKICILARIN KLİPLERİ ÜZERİNDEN BİR GÖRSEL OKUMA
Murat Birol

Öz

Toplumsal cinsiyet bugün farklı kimlik, rol ve yaşam tarzlarına bürünerek postmodern çağa eşlik etmektedir. Özellikle cinsel kimliğin ön planda tutularak ticari yaşama katılması, rating ve şov dünyasını ayakta tutan başlıca neden olması yanı sıra editoryal süreçteki kurgulamada da göz önünde bulunan bir unsurdur. Bunun yansıdığı alanlardan biri müziktir. Son dönem kliplerine bakıldığında, şarkıdan çok dikkat çeken unsur şarkıcının klipte sunduğu erotizmdir. Popüler kültürden etkilenen ve içinde bulunan bu kültürü etkileyen dönüşümsel süreç içerisinde pop müzik şarkıcıları, albüm kapaklarından kliplerine değin bedenlerini, yaptıkları çalışmaların ve buna eşlik ettikleri dansın bir unsuru olarak kullanmaktadırlar. Farklı kimlik kalıpları çok çeşitli gibi görünse de aynı mantığın temelinde üretim gerçekleştirmektedir. Dolayısıyla klipler, cinsel kimlik olarak kadın ve erkek bedeninin sunumunun hazırlandığı müziklerden oluşan ve toplumsal cinsiyet kavramını sürekli öne çıkaran bir popülist yapıya kavuşmaktadır. Bu bağlamda çalışma, beden kullanımının pop müzik kliplerinin örnekleri üzerinden göstergebilimsel yöntemle çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bedenin müzikle metalaştırıldığı süreçte, kliplerdeki kadın ve erkek bedeni kategorilerine ayrılan analiz sonucunda, kadın ve erkeğe bakışın toplumsal cinsiyet rollerince farklılaştığı tespit edilmiştir. 

Anahtar Sözcükler

pop müzik; erkek; kadın; beden; metalaştırma
DOI: https://doi.org/10.17572/mj2021.1.168187

Kaynakça

Aktulum, K. (2017). Müzik ve Metinlerarasılık: Müziklerarası/Göstergelerarası Etkileşimler ve Aktarımlar. İstanbul-Konya: Çizgi.

Akyürek, F. (2005). “Görsel/İşitsel Bir Dil: Video Klip”. Selçuk İletişim, 3(4): 98-113.

Altındal, Y. (2009). “Erkeksi Siyasetin ‘Erk’siz Dublörleri”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(21): 351-367.

Altındal, Y. (2017). “Kadınları Tepeden Tırnağa Boyayan Kadınlar: Güzellik Salonlarında Çalışan Kadınların İş, Yaşam ve Aile Döngüleri”. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi 1(1): 61-73.

Atabek, G. Ş. ve Atabek, Ü. (2007). Medya Metinlerini Çözümlemek: İçerik, Göstergebilim ve Söylem Çözümleme Yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitabevi.

Bakır, U. (2017). Güzel İse “Evet”: Reklam, İkna ve Güzellik Kültürü. İstanbul: Say.

Baştürk Akça, E. ve Tönel, E. (2011). “Erkek(lik) Çalışmalarına Teorik Bir Çerçeve: Feminist Çalışmalardan Hegemonik Erkekliğe”. İ. Erdoğan (Ed.). Medyada Hegemonik Erkek(lik) ve Temsil. İstanbul: Kalkedon, s. 11-40.

Baudrillard, J. (2013). Tüketim Toplumu: Söylenceleri/Yapıları. (Çev. H. Deliceçaylı ve F. Keskin). İstanbul: Ayrıntı.

Berger, A. A. (2018). Medya Çözümleme Teknikleri. (Çev. N. Pembecioğlu). Ankara: Nobel.

Butler, J. (2014). Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. (Çev. Başak Ertür). İstanbul: Metis.

Carrabine, E. (2007). “Popular Music”. T. Edwards (Ed.). Cultural Theory: Classical and Contemporary Positions. London: Sage Publications, p. 231-253.

Eliade, M. (2017). Mitler, Rüyalar ve Gizemler. (Çev. C. Soydemir). Ankara: Doğu Batı.

Erdoğan, İ ve Alemdar, K. (2005). Popüler Kültür ve İletişim: Halk Kültürü, Kitle Kültürü ve Popüler kültürün Üretim Dağıtım Tüketim Pratiklerinin Doğası. Ankara: Erk Yayınları.

Erdoğan, İ. (2011). “Erkek Dergilerinde (Men’s Health-FHM-Esquire Türkiye Örneğinde) Hegemonik Erkek(lik), Beden Politikaları ve Yeni Erkek İmajı”. İ. Erdoğan (Ed.). Medyada Hegemonik Erkek(lik) ve Temsil. İstanbul: Kalkedon, s. 41-68.

Erol, A. (2009). Popüler müziği Anlamak: Kültürel Kimlik Bağlamında Popüler müzikte Anlam. İstanbul: Bağlam.

Fiske, J. (2015). İletişim Çalışmalarına Giriş. (Çev. S. İrvan), Pharmakon Yayınları, Ankara.

Giddens, A. (2014). Mahremiyetin Dönüşümü: Modern Toplumlarda Cinsellik, Aşk ve Erotizm. (Çev. İ. Şahin). İstanbul: Ayrıntı.

Goffman, E. (1973). La Mise En Scene De La Vie Quotidienne: 2. Les Relationsen Public. (Çev. A. Accardo). Paris: Eds De Minuit.

Güzel, E. (2013). “Güzellik Dayatması Altında Tüketim Nesnesine Dönüşen Kadın”. Global Media Journal. Güz 4 (7): 81-96.

Karamollaoğlu, A. (2009). “Beau Travail (Güzel İş): Dans Eden Anıtsal Beden”. H. Kuruoğlu (Ed.). Erkek Kimliğinin Değişe(meye)n Hâlleri. İstanbul: Beta, s.103-116.

Kula Demir, N. (2009). “Erkek Dergilerindeki Reklam Fotoğraflarında (yeniden) Üretilen Metroseksüel Kimlik”. H. Kuruoğlu (Ed.). Erkek Kimliğinin Değişe(meye)n Hâlleri. İstanbul: Beta, s. 81-102.

Hatipler, M. (2016). Ekonomik Boyutuyla Görsel Kültür ve Kültür Endüstrisi. İstanbul: Değişim.

Hooks, B. (2018). Değişme İsteği: Erkekler, Erkeklik ve Sevgi. (Çev. Z. Kutluata). İstanbul: BGST Yayınları.

İnceoğlu, Y. ve Kar, A. (2010). Dişilik, Güzellik ve Şiddet Sarmalında Kadın ve Bedeni. İstanbul: Ayrıntı.

Kutluk, F. (2016). Müzikte Cinsellik ve Toplumsal Cinsiyet. İstanbul: H2O.

Lawrence, D. H. (2015). Pornografi ve Müstehcenlik.(Çev. B. Sipahi). İstanbul: Fabula Kitap.

McGregor, C. (2000). Pop Kültür Oluyor. (Çev. G. Özferendeci). İstanbul: ÇiviYazıları.

Odabaşı, Y. (2006). Tüketim Kültürü: Yetinen Toplumdan Tüketen Topluma. İzmir-Ankara: Sistem.

Özbudun, S. (2014). Antropoloji Gözüyle: Sınıf, Kültür, Kimlik Yazıları. Ankara: Ütopya.

Rifat, M. (2012). XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları: Tarihçe ve Eleştirel Düşünceler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Rifat, M. (2014). Göstergebilimin ABC’si. İstanbul: Say.

Sancar, S. (2011). Erkeklik: İmkânsız İktidar-Ailede, Piyasada ve Sokakta Erkekler. İstanbul: Metis.

Schimmel, A. (2004). Tanrı’nın Yeryüzündeki İşaretleri: İslama Görüngübilimsel Yaklaşım. (Çev. E. Demirli). İstanbul: Kabalcı.

Sjoberg, L. (2014). Toplumsal Cinsiyet, Savaş ve Çatışma: Savaşın Feminist Teorisi. (Çev. O. Aydın). İstanbul: Altın Bilek.

Yalçın, A. ve Adiller, S. (2016). Sözsüz İletişim: Şehir Efsanesi Olarak Beden Dili. İstanbul: MediaCat.

Williamson, J. (1998). “Kadın Bir Adadır: Dişillik ve Sömürgecilik”. T. Modleski (Ed.). Eğlence İncelemeleri: Kitle Kültürüne Eleştirel Yaklaşımlar. İstanbul: Metis, s.135-155.

Elektronik Kaynaklar

Boyd, D. M. ve Ellison, N. B. (2008). “Social Networks Sites: Definition, History and Scholarship”. Journal of Computer-Mediated Communication 13:210-230. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x. Erişim Tarihi: 13.11.2020.

“Cem Adrian’ın Klipleri Neden Yasaklı?”. (08.02.2013). https://www.haberler.com/cem-adrian-in-klipleri-neden-yasakli-4315579-haberi/. Erişim Tarihi: 17.11.2020.

“Mabel Matiz ‘Gözlerine’ Klibindeki İnce Mesajlar”. (06.11.2019). https://muzikonair.com/mabel-matiz-gozlerine-klibindeki-ince-mesajlar/. Erişim Tarihi: 18.11.2020.

“RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’den Hadise Açıklaması: Ceza Verdik Daha Çok İzlendi”. (12.04.2021). https://www.ntv.com.tr/galeri/yasam/rtuk-baskani-ebubekir-sahinden-hadise-aciklamasi-ceza-verdik-daha-cok-izlendi,dQyz81C7IkKdLp0lTEegFA/qz9m5oWXo0GXtpDeFn-rWw. Erişim Tarihi: 12.04.2021.

Şahin, M. (2013). “Yalnızlık Adlı Şarkının Queer Yabancılaşma Bağlamında İncelenmesi”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. 17(2): 33-48. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/issue/21496/230464. Erişim Tarihi: 18.11.2020.

Kliplerin Linkleri

Adrian, C. (2012). “Yalnızlık”. https://www.youtube.com/watch?v=FYdWcWkb6WQ&list=PLGS52maOmQtlKStvnXti76XJi2XU4a03G&index=49. Erişim Tarihi: 14.11.2020.

Akalın, D. (2011). “Sabıka”. https://www.youtube.com/watch?v=GXO_zOkpzJU. Erişim Tarihi: 14.11.2020.

Boz, M. (2013). “Vazgeçmem”. https://www.youtube.com/watch?v=QLP_WbwSG0Y. Erişim Tarihi: 16.11.2020.

Dalkılıç, M. (2014). “Bu Nasıl Aşk”. https://www.youtube.com/watch?v=aYWrmmdSWMg. Erişim Tarihi: 16.11.2020.

Hadise. (2017). “Sıfır Tolerans”. https://www.youtube.com/watch?v=sui9MKrDnQk. Erişim Tarihi: 15.11.2020.

Matiz, M. (2019). “Gözlerine”. https://www.youtube.com/watch?v=yJ5ZoFJ21iM. Erişim Tarihi: 16.11.2020.

Özen, G. (2020). “Firardayım”. https://www.youtube.com/watch?v=TIFUFdRG7B8. Erişim Tarihi: 16.11.2020.

Pekkan, A. (2013). “Ara Sıcak”. https://www.youtube.com/watch?v=wS9LX0YMKco. Erişim Tarihi: 14.11.2020.

Sağıroğlu, D. “Sen Şimdi Aşk Diyeceksin”. (2018). https://www.youtube.com/watch?v=Oug90sv2hnk&list=LLzl7nAUx1tE2Q8m69u9-tgw&index=130. Erişim Tarihi: 15.11.2020.

Yener, H. (2016). “Mor”. https://www.youtube.com/watch?v=i1cl71a7uSA. Erişim Tarihi: 15.11.2020.